Czym jest bilans?

Bilans sporządzają przedsiębiorstwa prowadzące pełną księgowość, tj. księgi rachunkowe zgodnie z ustawą z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości. Bilans jest elementem sprawozdania finansowego sporządzanego na koniec okresu obrachunkowego, jednak w praktyce bywa sporządzany również w trakcie roku obrotowego, m.in. na potrzeby badania zdolności kredytowej przez banki, sporządzania sprawozdań dla GUS lub na potrzeby wewnętrzne jednostki. Bilans pozwala na ocenę sytuacji majątkowej przedsiębiorstwa na określony dzień. Na jego podstawie można ustalić, jaki majątek posiada jednostka (aktywa), np. nieruchomości, środki trwałe, zapasy towarów i wyrobów gotowych, należności oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych. Jednocześnie bilans umożliwia ocenę stopnia zadłużenia jednostki, tj. zobowiązań z tytułu kredytów, dostaw i usług (kapitały obce – pasywa) oraz wartości kapitałów wniesionych przez właścicieli (kapitały własne – pasywa). Podstawą sporządzenia sprawozdania finansowego są przepisy ustawy o rachunkowości albo Międzynarodowych Standardów Rachunkowości / Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej. W niniejszym materiale omówiono zasady wynikające z ustawy o rachunkowości. Oprócz bilansu sprawozdanie finansowe obejmuje również inne elementy, takie jak wprowadzenie, rachunek zysków i strat, rachunek przepływów pieniężnych, zestawienie zmian w kapitale własnym oraz informacje dodatkowe. Ustawa o rachunkowości przewiduje kilka wzorów sprawozdań finansowych – łącznie sześć – określonych w załącznikach do ustawy, w zależności od rodzaju i wielkości jednostki.

Zasada równowagi bilansowej

Podstawową zasadą sporządzania bilansu jest zasada równowagi bilansowej, zgodnie z którą suma aktywów musi być równa sumie pasywów. Oznacza to, że każdy składnik majątku wykazany po stronie aktywów posiada swoje źródło finansowania ujęte po stronie pasywów bilansu.

Czym jest bilans przedsiębiorstwa i co zawiera?

Bilans przedsiębiorstwa jest zestawieniem dwustronnym, w którym po jednej stronie wykazywane są aktywa, a po drugiej pasywa. Aktywa obejmują cały majątek jednostki – zarówno majątek trwały, jak i obrotowy. Pasywa natomiast przedstawiają źródła finansowania działalności, w tym kapitały własne, wynik finansowy oraz kapitały obce, czyli zobowiązania i rezerwy na przyszłe zobowiązania.

Jak sporządzić bilans – co mówi ustawa o rachunkowości?

Struktura bilansu księgowego została określona w ustawie o rachunkowości, która zawiera wzory sprawozdań finansowych oraz wskazuje ich obowiązkowe elementy. Wzory te różnią się w zależności od wielkości i rodzaju jednostki. Ustawa wprowadza podział jednostek na mikro, małe, średnie i duże. Wzory bilansu oraz pozostałych elementów sprawozdania finansowego zawarte są w następujących załącznikach do ustawy o rachunkowości:

• załącznik nr 1 – dla jednostek innych niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji (najszerszy zakres informacyjny),
• załącznik nr 2 – dla banków,
• załącznik nr 3 – dla zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji,
• załącznik nr 4 – dla jednostek mikro (uproszczony bilans oraz informacje uzupełniające),
• załącznik nr 5 – dla jednostek małych (zakres szerszy niż dla jednostek mikro, lecz węższy niż w załączniku nr 1),
• załącznik nr 6 – dla organizacji pozarządowych, o których mowa w art. 3 ust. 2 oraz ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Załączniki nr 1, 4 i 5 stosowane są przez jednostki prowadzące działalność gospodarczą inne niż banki, zakłady ubezpieczeń oraz organizacje pozarządowe. Dane liczbowe prezentowane w bilansie wynikają bezpośrednio z zapisów w księgach rachunkowych okresu, na koniec którego bilans jest sporządzany. Sporządzenie sprawozdania finansowego, w tym bilansu, warto powierzyć wykwalifikowanej księgowej lub firmie księgowej.

Bilans księgowy – struktura

Tradycyjnie bilans jest zestawieniem dwustronnym, w którym po lewej stronie prezentowane są aktywa, a po prawej stronie pasywa. Po stronie aktywów wykazuje się m.in. aktywa trwałe i aktywa obrotowe, natomiast po stronie pasywów kapitał (fundusz) własny oraz zobowiązania i rezerwy na zobowiązania.

Lewa strona bilansu – aktywa

Po stronie aktywów bilansu wykazuje się m.in. aktywa trwałe, w tym wartości niematerialne i prawne, rzeczowe aktywa trwałe, należności długoterminowe, inwestycje długoterminowe oraz długoterminowe rozliczenia międzyokresowe. Aktywa obrotowe obejmują natomiast zapasy, należności krótkoterminowe, inwestycje krótkoterminowe, środki pieniężne oraz krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe.

Prawa strona bilansu – pasywa

Po stronie pasywów bilansu wykazuje się kapitał (fundusz) własny, w tym kapitał podstawowy, zapasowy, kapitały rezerwowe oraz wynik finansowy. Ponadto w pasywach ujmuje się zobowiązania i rezerwy na zobowiązania, w tym zobowiązania długoterminowe i krótkoterminowe, rezerwy oraz rozliczenia międzyokresowe.

AKTYWA	PASYWA
Aktywa trwałe	A. Kapitał (fundusz) własny
Aktywa obrotowe	B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania
Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy
Udziały (akcje) własne
Razem aktywa	Razem pasywa

W celu ilustracji co zawiera bilans poniżej prezentowana jest najbardziej rozbudowana struktura bilansu z załącznika 1 Ustawy o rachunkowości. Oczywiście dla jednostek mikro i małych prezentowane informacje są znacznie skrócone i co do zasady ograniczają się do głównych kategorii.

Bilans dla jednostek innych niż mikro, małe, innych niż zakłady ubezpieczeń, zakłady reasekuracji i innych niż banki.

Lewa strona bilansu – aktywa

Aktywa

A. Aktywa trwałe

I. Wartości niematerialne i prawne

1. Koszty zakończonych prac rozwojowych

2. Wartość firmy

3. Inne wartości niematerialne i prawne

4. Zaliczki na wartości niematerialne i prawne

II. Rzeczowe aktywa trwałe

1. Środki trwałe

a) grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu)

b) budynki, lokale, prawa do lokali i obiekty inżynierii lądowej i wodnej

c) urządzenia techniczne i maszyny

d) środki transportu

e) inne środki trwałe

2. Środki trwałe w budowie

3. Zaliczki na środki trwałe w budowie

III. Należności długoterminowe

1. Od jednostek powiązanych

2. Od pozostałych jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale

3. Od pozostałych jednostek

IV. Inwestycje długoterminowe

1. Nieruchomości

2. Wartości niematerialne i prawne

3. Długoterminowe aktywa finansowe

a) w jednostkach powiązanych

– udziały lub akcje

– inne papiery wartościowe

– udzielone pożyczki

– inne długoterminowe aktywa finansowe

b) w pozostałych jednostkach, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale

– udziały lub akcje

– inne papiery wartościowe

– udzielone pożyczki

– inne długoterminowe aktywa finansowe

c) w pozostałych jednostkach

– udziały lub akcje

– inne papiery wartościowe

– udzielone pożyczki

– inne długoterminowe aktywa finansowe

4. Inne inwestycje długoterminowe

V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe

1. Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego

2. Inne rozliczenia międzyokresowe

B. Aktywa obrotowe

I. Zapasy

1. Materiały

2. Półprodukty i produkty w toku

3. Produkty gotowe

4. Towary

5. Zaliczki na dostawy i usługi

II. Należności krótkoterminowe

1. Należności od jednostek powiązanych

a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:

– do 12 miesięcy

– powyżej 12 miesięcy

b) inne

2. Należności od pozostałych jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale

a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:

– do 12 miesięcy

– powyżej 12 miesięcy

b) inne

3. Należności od pozostałych jednostek

a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:

– do 12 miesięcy

– powyżej 12 miesięcy

b) z tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych tytułów publicznoprawnych

c) inne

d) dochodzone na drodze sądowej

III. Inwestycje krótkoterminowe

1. Krótkoterminowe aktywa finansowe

a) w jednostkach powiązanych

– udziały lub akcje

– inne papiery wartościowe

– udzielone pożyczki

– inne krótkoterminowe aktywa finansowe

b) w pozostałych jednostkach

– udziały lub akcje

– inne papiery wartościowe

– udzielone pożyczki

– inne krótkoterminowe aktywa finansowe

c) środki pieniężne i inne aktywa pieniężne

– środki pieniężne w kasie i na rachunkach

– inne środki pieniężne

– inne aktywa pieniężne

2. Inne inwestycje krótkoterminowe

IV. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe

C. Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy

D. Udziały (akcje) własne

Aktywa razem

Prawa strona bilansu – pasywa

Pasywa

A. Kapitał (fundusz) własny

I. Kapitał (fundusz) podstawowy

II. Kapitał (fundusz) zapasowy, w tym:

– nadwyżka wartości sprzedaży (wartości emisyjnej) nad wartością nominalną udziałów (akcji)

III. Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny, w tym:

– z tytułu aktualizacji wartości godziwej

IV. Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe, w tym:

– tworzone zgodnie z umową (statutem) spółki

– na udziały (akcje) własne

V. Zysk (strata) z lat ubiegłych

VI. Zysk (strata) netto

VII. Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego (wielkość ujemna)

B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania

I. Rezerwy na zobowiązania

1. Rezerwa z tytułu odroczonego podatku dochodowego

2. Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne

– długoterminowa

– krótkoterminowa

3. Pozostałe rezerwy

– długoterminowe

– krótkoterminowe

II. Zobowiązania długoterminowe

1. Wobec jednostek powiązanych

2. Wobec pozostałych jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale

3. Wobec pozostałych jednostek

a) kredyty i pożyczki

b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych

c) inne zobowiązania finansowe

d) zobowiązania wekslowe

e) inne

III. Zobowiązania krótkoterminowe

1. Zobowiązania wobec jednostek powiązanych

a) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:

– do 12 miesięcy

– powyżej 12 miesięcy

b) inne

2. Zobowiązania wobec pozostałych jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale

a) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:

– do 12 miesięcy

– powyżej 12 miesięcy

b) inne

3. Zobowiązania wobec pozostałych jednostek

a) kredyty i pożyczki

b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych

c) inne zobowiązania finansowe

d) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:

– do 12 miesięcy

– powyżej 12 miesięcy

e) zaliczki otrzymane na dostawy i usługi

f) zobowiązania wekslowe

g) z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych tytułów publicznoprawnych

h) z tytułu wynagrodzeń

i) inne

4. Fundusze specjalne

IV. Rozliczenia międzyokresowe

1. Ujemna wartość firmy

2. Inne rozliczenia międzyokresowe

– długoterminowe

– krótkoterminowe

Pasywa razem